Bo\u017ce Narodzenie to czas w kt\u00f3rym na \u015bwiat przychodzi B\u00f3g w postaci dzieci\u0105tka Jezus. Wigilia tego dnia to cudowne i pi\u0119kne \u015bwi\u0119to, kt\u00f3re zaskakuje nas niezapomnianymi prze\u017cyciami w gronie rodziny i znajomych.<\/p>\n
W ca\u0142ej Polsce niezale\u017cnie od regionu, praktycznie w ka\u017cdej miejscowo\u015bci znajdzie si\u0119 dom, w kt\u00f3rym obchodzona jest Wigilia Narodzenia Pa\u0144skiego, jest to bowiem \u015bwi\u0119to, kt\u00f3re na dobre zaistnia\u0142o w naszej Polskiej Tradycji. W przygotowaniach do tego wspania\u0142ego wieczoru, bior\u0105 udzia\u0142 ca\u0142e rodziny: wszyscy zajmuj\u0105 si\u0119 sprz\u0105taniem, zakupami, a tak\u017ce w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci przygotowaniem potraw. Na koniec wszyscy przystrajamy choink\u0119. Wigilia w polskiej tradycji to dzie\u0144 wyj\u0105tkowy, ma w\u0142asne zwyczaje, tradycje i wiele obrz\u0119d\u00f3w nieodzownie ze sob\u0105 powi\u0105zanych. W \u015bwiadomo\u015bci Polak\u00f3w, Bo\u017ce Narodzenie zakorzeni\u0142o si\u0119 jako wyj\u0105tkowy czas dla rodziny. Wszyscy spotykamy si\u0119 przy jednym stole, zapominaj\u0105c star \u017cale i niesnaski, sk\u0142adamy sobie \u017cyczenia na nadchodz\u0105cy rok. Wigilia to dzie\u0144 w kt\u00f3rym na nowo od\u017cywaj\u0105 polskie obrz\u0119dy i zwyczaje, to dzie\u0144 w kt\u00f3rym polska tradycja \u015bwi\u0105teczna, jest tak silna, \u017ce nie spos\u00f3b j\u0105 omin\u0105\u0107. Niezale\u017cnie od czas\u00f3w w jakich \u017cy\u0142y kolejne pokolenia Polak\u00f3w, Wigilia i Bo\u017ce Narodzenie obchodzili\u015bmy zawsze. Czy to w latach \u015bwietno\u015bci naszej ojczyzny, czy w czasie niewoli, a tak\u017ce w burzliwym okresie wojennym. Nie zale\u017cnie od tego jak nasze \u017cycie si\u0119 toczy\u0142o, Wigilia by\u0142a, jest i b\u0119dzie momentem wytchnienia, odpoczynku i nadziei na lepsz\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n Wigilia Bo\u017cego Narodzenia to najbardziej uroczysty dzie\u0144 w roku, z kt\u00f3rym powi\u0105zanych jest wiele obrz\u0119d\u00f3w. Jednym z nich jest uroczysta msza \u015bwi\u0119ta nazywana pasterk\u0105 albo p\u00f3\u0142nock\u0105, poniewa\u017c celebruje si\u0119 j\u0105 o p\u00f3\u0142nocy. W trakcie pasterki g\u0142o\u015bno bij\u0105 wszystkie ko\u015bcielne dzwony w Polsce, \u015bpiewane s\u0105 podnios\u0142e pie\u015bni ko\u015bcielne i kol\u0119dy, zw\u0142aszcza \u201eB\u00f3g si\u0119 rodzi\u201d, oznajmiaj\u0105ca pocz\u0105tek dnia i \u015bwi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia. Nabo\u017ce\u0144stwo nocne ku chwale Dzieci\u0105tka Jezus do liturgii Ko\u015bcio\u0142a powszechnego zosta\u0142o wprowadzone w VI wieku. Pocz\u0105tkowo pasterka odbywa\u0142a si\u0119 tylko w Jerozolimie i Betlejem \u2013 zwyczaj ten celebrowany jest do dnia dzisiejszego. Pasterk\u0119 odprawia si\u0119 w Grocie Narodzenia, nazywanej Grot\u0105 Mleczn\u0105, potem nabo\u017ce\u0144stwo przenosi si\u0119 do podziemi bazyliki Bo\u017cego Narodzenia w Betlejem. W pod\u0142odze bazyliki, tu\u017c przy o\u0142tarzu, mie\u015bci gwiazda srebrna. Gwiazda ta oznacza \u015bwi\u0119te miejsce, w kt\u00f3rym na \u015bwiat mia\u0142 przyj\u015b\u0107 Jezus Chrystus. Jest to miejsce otoczone wielk\u0105 czci\u0105, odwiedzane przez wszystkich pielgrzym\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata chrze\u015bcija\u0144skiego odwiedzaj\u0105cych Ziemi\u0119 \u015awi\u0119t\u0105 i Betlejem.<\/p>\n W Polsce pasterk\u0119 zacz\u0119to odprawia\u0107 w \u015bredniowieczu. Zawsze na tym nabo\u017ce\u0144stwie pojawia\u0142y si\u0119 t\u0142umy wiernych i zwyczaj ten zachowa\u0142 si\u0119 do czas\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych. Tradycja uczestnictwa w wigilijnej pasterce jest \u017cywa i na wsiach, i w du\u017cych miastach, a wszystkie ko\u015bcio\u0142y niezmiennie s\u0105 pe\u0142ne modl\u0105cych si\u0119 ludzi. O ile jednak tradycja samej mszy zdo\u0142a\u0142a si\u0119 zachowa\u0107, to ju\u017c coraz rzadziej odbywaj\u0105 si\u0119 z tej okazji rozmaite obrz\u0119dy. Dawniej przed pasterk\u0105 odbywa\u0142y si\u0119 wy\u015bcigi bryczek i furmanek w drodze do ko\u015bcio\u0142a. Wierzono bowiem, \u017ce ten gospodarz, kt\u00f3ry pojawi si\u0119 w ko\u015bciele jako pierwszy, b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 si\u0119 cieszy\u0107 najlepszymi zbiorami. Podobny wy\u015bcig, r\u00f3wnie\u017c w intencji udanych zbior\u00f3w, organizowano w drodze powrotnej, ju\u017c po zako\u0144czeniu nabo\u017ce\u0144stwa. M\u0142odzi ludzie podczas pasterki pozwalali sobie na liczne psoty. Na przyk\u0142ad krakowscy \u017cacy przed pasterk\u0105 wlewali atrament do kropielnic, zszywali w tajemnicy brzegi sp\u00f3dnic modl\u0105cych si\u0119 w ko\u015bciele kobiet, przez co wstaj\u0105c z kl\u0119czek przewraca\u0142y si\u0119 one na pod\u0142og\u0119 ci\u0105gn\u0105c za sob\u0105 s\u0105siadki z \u0142awy. Zwyczaje te by\u0142y zapowiedzi\u0105 zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 karnawa\u0142u.<\/p>\n W tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej Bo\u017ce Narodzenie, po raz pierwszy pojawi\u0142o si\u0119 w 354 roku. 25 grudzie\u0144 jako \u201eoficjalny\u201d dzie\u0144 Bo\u017cego Narodzenia, nie zosta\u0142 wybrany przypadkowo. \u015awi\u0119to to mia\u0142o stanowi\u0107 przeciwwag\u0119, dla obchodzonego w tym samym czasie Dnia Narodzin Niezwyci\u0119\u017conego S\u0142o\u0144ca, po\u015bwi\u0119conemu perskiemu bogu Mitrze. W polskiej tradycji Bo\u017ce Narodzenie od wiek\u00f3w by\u0142o obchodzone godnie jako Wielkie \u015awi\u0119to. Zwyczaj godnego uczczenia \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia, powi\u0105zany by\u0142 ze s\u0142owia\u0144skim zwyczajem za\u015blubin, kt\u00f3re inaczej okre\u015blano godami. Takie po\u0142\u0105czenie wywodzi\u0142o si\u0119 z tradycji ludowej, w kt\u00f3rej 25 grudnia by\u0142 nie tylko dniem narodzin Boga, ale r\u00f3wnie\u017c za\u015blubin (god\u00f3w) dnia i nocy, ciemno\u015bci i \u015bwiat\u0142a.<\/p>\n Z tego te\u017c powodu, Bo\u017ce Narodzenie oraz okres do Trzech Kr\u00f3li nazywano godami b\u0105d\u017a godnymi \u015bwi\u0119tami. Dotychczas, w liturgii Ko\u015bcio\u0142a, Bo\u017ce Narodzenie jest pierwszym dniem ca\u0142ego cyklu \u015bwi\u0105tecznego, podczas kt\u00f3rego celebrowane s\u0105 nabo\u017ce\u0144stwa i uroczysto\u015bci ko\u015bcielne na pami\u0105tk\u0119 narodzenia Chrystusa. Trwaj\u0105 one, a\u017c do 6 stycznia, do zamykaj\u0105cego cykl wielkiego \u015bwi\u0119ta Trzech Kr\u00f3li. Tak wznios\u0142e \u015bwi\u0119to wymaga\u0142o odpowiedniej oprawy, to te\u017c w pierwszy dzie\u0144 godnych \u015bwi\u0105t, sp\u0119dzano w rodzinnym gronie, w atmosferze spokoju, powagi i na wsp\u00f3lnym \u015bpiewaniu kol\u0119d. W tym dniu zakazane by\u0142y wszelkie codzienne obowi\u0105zki, z wyj\u0105tkiem obrz\u0105dku inwentarza. Nie organizowano zabaw ani wesel. Nie wolno by\u0142o sprz\u0105ta\u0107, r\u0105ba\u0107 drwa, przynosi\u0107 wody ze studni, rozpala\u0107 ognia pod kuchni\u0105 ani gotowa\u0107. Wierzono te\u017c, \u017ce nie nale\u017cy nale\u017ca\u0142o np. przegl\u0105da\u0107 si\u0119 w lustrze, czesa\u0107 i poprawia\u0107 splecionych rano warkoczy. Niezb\u0119dne prace nale\u017ca\u0142o wykona\u0107 dzie\u0144 wcze\u015bniej przed Wigili\u0105 Bo\u017cego Narodzenia. Dzie\u0144 ten sp\u0119dzano w domu, bez przyjmowania i sk\u0142adania wizyt, wierzono bowiem, \u017ce nie nale\u017cy domownikom zak\u0142\u00f3ca\u0107 spokoju i pobo\u017cnego nastroju Bo\u017cego Narodzenia. Wszelkie spotkania z krewnymi przek\u0142adano na dzie\u0144 nast\u0119pny.<\/p>\n Dzie\u0144 \u015awi\u0119tego Szczepana, jest drugim \u015bwi\u0105tecznym dniem okresu bo\u017conarodzeniowego. Pomimo i\u017c dzie\u0144 ten po\u015bwi\u0119cony jest pierwszemu m\u0119czennikowi, wszelka powaga z dnia poprzedniego zostaje zast\u0105piona weso\u0142o\u015bci\u0105 i zabaw\u0105. Pierwsz\u0105 okazj\u0105 do p\u0142atania figli s\u0105 msze \u015bwi\u0119te, podczas kt\u00f3rych posypuje si\u0119 ksi\u0119dza i ko\u015bcielnego a w niekt\u00f3rych regionach Polski r\u00f3wnie\u017c wiernych, owsem. Zwyczaj ten ma nawi\u0105zywa\u0107 do m\u0119cze\u0144skiej \u015bmierci \u015awi\u0119tego Szczepana, kt\u00f3ry zosta\u0142 ukamienowany. Po wyj\u015bciu z ko\u015bcio\u0142a kawalerowie rzucali owsem w \u0142adne dziewcz\u0119ta, na dziedzi\u0144cu ko\u015bcielnym z piskiem i \u015bmiechem obrzuca\u0142y si\u0119 nim dzieci.<\/p>\n W po\u0142udniowej Polsce, szczeg\u00f3lnie na Pog\u00f3rzu Rzeszowskim, ziemi s\u0105deckiej i Podhalu, osoby odwiedzaj\u0105ce innych gospodarzy z \u017cyczeniami okre\u015blano mianem pod\u0142a\u017anik\u00f3w. Sk\u0142adanie \u017cycze\u0144 natomiast nazywano chodzeniem na pod\u0142a\u017a. U Lach\u00f3w S\u0105deckich, z Podegrodzia i okolicznych wsi, chodzi si\u0119 na pod\u0142a\u017a ca\u0142ymi wielkimi grupami; bo id\u0105c od domu do domu, z ka\u017cdego zabiera si\u0119, w dalsz\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119, jednego przynajmniej pod\u0142a\u017anika. W ten spos\u00f3b grupa os\u00f3b chodz\u0105cych z \u017cyczeniami i \u015bpiewaj\u0105cych kol\u0119dy (czyli pod\u0142a\u017anik\u00f3w) staje si\u0119 coraz liczniejsza, a wsp\u00f3lna zabawa coraz lepsza i weselsza.<\/p>\n Jednym ze zwyczaj\u00f3w w dniu \u015bwi\u0119tego Szczepana by\u0142y tzw. chodzenie w konkury. Odwiedzenie domostwa, gdzie mieszka\u0142a panna gotowa do zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bcia, przez pod\u0142a\u017anika-kawalera, by\u0142o traktowane jako powa\u017cne zamiary, szczeg\u00f3lnie kiedy m\u0142odzieniec usiad\u0142 pod pod\u0142a\u017aniczk\u0105(tym mianem okre\u015blano r\u00f3wnie\u017c ozdoby domowe), b\u0105d\u017a choink\u0105 w latach p\u00f3\u017aniejszych. Kawaler – pod\u0142a\u017anik stara\u0142 si\u0119 wi\u0119c podczas takiej wizyty wypa\u015b\u0107 jak najlepiej, aby spodoba\u0107 si\u0119 dziewczynie i pozyska\u0107 przychylno\u015b\u0107 jej rodzic\u00f3w. Dziewczyna natomiast mia\u0142a okazj\u0119, aby popisa\u0107 si\u0119 przed nim swoj\u0105 gospodarno\u015bci\u0105, schludno\u015bci\u0105, umiej\u0119tno\u015bci\u0105 dbania o dom, zr\u0119czno\u015bci\u0105 i bieg\u0142o\u015bci\u0105 w wykonywaniu \u015bwi\u0105tecznych dekoracji oraz go\u015bcinno\u015bci\u0105, a wi\u0119c zaprezentowa\u0107 si\u0119 jako przysz\u0142a dobra i staranna gospodyni.<\/p>\n
\nWigilia Bo\u017cego Narodzenia – \u015bwi\u0119ta rodzinne<\/strong><\/p>\n
\nPasterka – wieczorna msza Wigilijna<\/strong><\/p>\n
\nBo\u017ce Narodzenie w polskiej tradycji ludowej<\/strong><\/p>\n
\nDzie\u0144 \u015awi\u0119tego Szczepana – sypanie owsem i swaty<\/strong><\/p>\n